RTK Radiosunun Sirləri (II hissə)
RTK ölçmələrində radio əlaqəsinin məsafəsi və sabitliyi sahədə işləyən hər bir geodeziya mühəndisi üçün əsas problemlərdən biridir. Bu mövzunun birinci hissəsində əsas anlayışlar və sadə quruluşlar izah olunmuşdu. Bu hissədə isə daha inkişaf etmiş yanaşmalar və real sahə təcrübələri əsasında radio məsafəsinin necə artırıla biləcəyi izah olunacaq.
Ən vacib təkmilləşdirmələrdən biri xarici radionu sadəcə bazaya kabel ilə qoşmaq əvəzinə onu repeater (təkrarlayıcı) kimi istifadə etməkdir. Bu yanaşmada radio artıq bazaya fiziki olaraq bağlı olmur və istənilən nöqtədə yerləşdirilə bilir. Bunun üçün ölçmə konfiqurasiyasında (survey style) kiçik dəyişiklik etmək kifayətdir və bu yalnız bir dəfə edilir. Bu dəyişiklikdən sonra baza daxili radio vasitəsilə repeater ilə əlaqə qurur. Bu sistemin ən böyük üstünlüyü odur ki, repeater-i daha əlverişli – daha yüksək və açıq – nöqtədə yerləşdirmək mümkün olur. Bu isə siqnalın yayılmasını ciddi şəkildə yaxşılaşdırır.
Repeater istifadəsinin başqa bir üstünlüyü onun daha güclü antenna ilə işləməsidir. Adətən repeater üzərində 5 dB gücləndirməyə malik antenna istifadə olunur, halbuki rover-də daha zəif “rubber duck” antenna olur. Bu səbəbdən repeater siqnalları daha uzaq məsafədən qəbul edə və ötürə bilir. Sadə dillə desək, bu, adi gözlə baxmaqla durbinlə baxmaq arasındakı fərq kimidir. Repeater daha uzağı “görür” və bu da ümumi sistemin effektivliyini artırır.
Radio məsafəsini artırmaq üçün növbəti sadə və effektiv addım bazadakı antenanı dəyişməkdir. Standart “rubber duck” antenna əvəzinə 5 dB gücləndirməyə malik xarici antenna istifadə etmək radio məsafəsini nəzərəçarpacaq dərəcədə artırır. Bu, nisbətən ucuz bir təkmilləşdirmədir və çox vaxt əlavə radio avadanlığı almadan məsafəni bir neçə kilometr artırmaq mümkündür. Praktikada bu yanaşma çox geniş istifadə olunur: baza güclü antenna ilə qurulur, iş zamanı siqnal zəiflədikdə isə maşın üzərində yerləşdirilmiş repeater işə salınır. Bu üsul sahədə qarşılaşılan radio problemlərinin böyük hissəsini həll edir.
Sahə nümunələri göstərir ki, düzgün qurulmuş sistemlə 5–6 mil məsafədə stabil əlaqə əldə etmək mümkündür. Repeater istifadə edildikdə bu məsafə daha da artır. Hətta ideal şəraitdə – məsələn, dağ zirvəsində yerləşdirilmiş repeater ilə – onlarla mil məsafə əldə etmək mümkün olur. Lakin bu cür ekstremal məsafələr praktik iş üçün uyğun hesab edilmir.
Burada ən vacib məqam ondan ibarətdir ki, radio sistemində əsas rol gücə deyil, yerləşməyə aiddir. Yəni antenanın harada yerləşdirilməsi istifadə olunan gücdən daha vacibdir. Aşağı gücdə, lakin düzgün yerləşdirilmiş antenna çox vaxt yüksək gücdə, lakin pis yerləşdirilmiş antenadan daha yaxşı nəticə verir. Üstəlik, yüksək güc istifadə etmək batareyanın daha tez boşalmasına, radionun qızmasına və siqnalın qeyri-sabit olmasına səbəb olur.
RTK ölçmələrində məsafə ilə dəqiqlik arasında birbaşa əlaqə var. Məsafə artdıqca RTK həllinin dəqiqliyi azalır. Praktik olaraq, plan ölçmələri üçün optimal məsafə adətən 10 kilometrdən az, yüksəklik ölçmələri üçün isə 5 kilometrdən az hesab olunur. Daha uzaq məsafələrdə ölçmə aparmaq mümkün olsa da, nəticələrin etibarlılığı azalır.
Nəticə olaraq demək olar ki, RTK radio sistemində uğurun əsas açarı düzgün avadanlıqdan daha çox düzgün yanaşmadır. Antenanı mümkün qədər yüksək və açıq nöqtədə yerləşdirmək, repeater-dən düzgün istifadə etmək və lazımsız yüksək gücdən qaçmaq daha stabil və dəqiq nəticələr verir. Texniki olaraq çox uzaq məsafələrdə işləmək mümkün olsa da, hər zaman məqsədə uyğun və məsuliyyətli yanaşma seçilməlidir.